Konwencja o Prawach Dziecka

przyjęta przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych
dnia 20 listopada 1989 r.

W imie­niu Rzeczy­pospo­litej Polskiej

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

podaje do powszech­nej wiadomości:

W dniu 20 listopada 1989 r. została przyjęta przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych Kon­wencja o prawach dziecka w następu­ją­cym brzmieniu:

Przekład

KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA

PREAMBUŁA

Państwa-Strony niniejszej konwencji,

uważa­jąc, że zgod­nie z zasadami zawartymi w Kar­cie Nar­o­dów Zjed­noc­zonych uznanie wrod­zonej god­ności oraz równych i niezby­wal­nych praw wszys­t­kich członków rodziny ludzkiej jest pod­stawą wol­ności, spraw­iedli­wości oraz pokoju na świecie,

mając na uwadze, że ludy Nar­o­dów Zjed­noc­zonych potwierdz­iły w Kar­cie swą wiarę w pod­sta­wowe prawa człowieka oraz w god­ność i wartość jed­nos­tki ludzkiej i postanow­iły sprzy­jać postępowi społecznemu oraz osią­ga­niu lep­szego poziomu życia w warunk­ach więk­szej wolności,

uzna­jąc, że Nar­ody Zjed­noc­zone w Powszech­nej Deklaracji Praw Człowieka oraz w Między­nar­o­dowych Pak­tach Praw Człowieka zgodz­iły się i proklam­owały, iż każdy człowiek uprawniony jest do korzys­ta­nia z zawartych w nich praw i wol­ności, bez względu na jakiekol­wiek różnice wynika­jące z przy­należności rasowej, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów poli­ty­cznych lub innych, nar­o­dowego lub społecznego pochodzenia, cen­zusu majątkowego, urodzenia oraz jakichkol­wiek innych,

przy­pom­i­na­jąc, że w Powszech­nej Deklaracji Praw Człowieka Nar­ody Zjed­noc­zone proklam­owały, iż dzieci mają prawo do szczegól­nej troski i pomocy,

wyraża­jąc przeko­nanie, że rodz­ina jako pod­sta­wowa komórka społeczeństwa oraz nat­u­ralne środowisko roz­woju i dobra wszys­t­kich jej członków, a w szczegól­ności dzieci, powinna być otoc­zona niezbędną ochroną oraz wspar­ciem, aby mogła w pełnym zakre­sie wypeł­niać swoje obow­iązki w społeczeństwie,

uzna­jąc, że dziecko dla pełnego i har­moni­jnego roz­woju swo­jej osobowości powinno wychowywać się w środowisku rodzin­nym, w atmos­ferze szczęś­cia, miłości i zrozumienia,

uważa­jąc, że dziecko powinno być w pełni przy­go­towane do życia w społeczeńst­wie jako indy­wid­u­al­nie uksz­tał­towana jed­nos­tka, wychowana w duchu ideałów zawartych w Kar­cie Nar­o­dów Zjed­noc­zonych, a w szczegól­ności w duchu pokoju, god­ności, tol­er­ancji, wol­ności, równości i solidarności,

mając na uwadze, że potrzeba otoczenia dziecka szczególną troską została wyrażona w Genewskiej Deklaracji Praw Dziecka z 1924 r. oraz Deklaracji Praw Dziecka przyjętej przez Zgro­madze­nie Ogólne 20 listopada 1959 r. i uznanej w Ogól­nej Deklaracji Praw Człowieka, w Między­nar­o­dowym Pak­cie Praw Oby­wa­tel­s­kich i Poli­ty­cznych (w szczegól­ności w artykułach 23 i 24), w Między­nar­o­dowym Pak­cie Praw Gospo­dar­czych, Społecznych i Kul­tur­al­nych (w szczegól­ności w artykule 10), jak również w statu­tach i stosownych doku­men­tach wyspec­jal­i­zowanych agencji i między­nar­o­dowych orga­ni­za­cji zaj­mu­ją­cych się zapewnie­niem dobrobytu dzieciom,

mając na uwadze, że — jak wskazano w Deklaracji Praw Dziecka — „dziecko, z uwagi na swoją niedo­jrza­łość fizy­czną oraz umysłową, wymaga szczegól­nej opieki i troski, w tym właś­ci­wej ochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodzeniu”,

przy­pom­i­na­jąc postanowienia Deklaracji Zasad Społecznych i Prawnych odnoszą­cych się do ochrony i dobra dziecka ze szczegól­nym odniesie­niem do umieszcza­nia w rodzinie zastępczej oraz adopcji w wymi­arze kra­jowym i między­nar­o­dowym, pod­sta­wowe min­i­mum zasad Nar­o­dów Zjed­noc­zonych odnośnie do wymierza­nia spraw­iedli­wości wobec nielet­nich („Zasady Pekińskie” ) oraz Deklarację o ochronie kobiet i dzieci w sytu­ac­jach nadzwycza­jnych i w cza­sie kon­flik­tów zbrojnych,

uzna­jąc, że we wszys­t­kich kra­jach świata są dzieci żyjące w wyjątkowo trud­nych warunk­ach i że wyma­gają one szczegól­nej troski,

biorąc w należyty sposób pod uwagę znacze­nie trady­cji i wartości kul­tur­owych każdego nar­odu dla ochrony i har­moni­jnego roz­woju dziecka,

uzna­jąc wagę między­nar­o­dowej współpracy dla poprawy warunków życia dzieci w każdym kraju, szczegól­nie w kra­jach rozwi­ja­ją­cych się,

uzgod­niły, co następuje:

CZĘŚĆ I

Art. 1.

W rozu­mie­niu niniejszej kon­wencji „dziecko” oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiem­nastu lat, chyba że zgod­nie z prawem odnoszą­cym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletność.

Art. 2.

1. Państwa-Strony w grani­cach swo­jej jurys­dykcji będą respek­towały i gwaran­towały prawa zawarte w niniejszej kon­wencji wobec każdego dziecka, bez jakiejkol­wiek dyskrymi­nacji, nieza­leżnie od rasy, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów poli­ty­cznych, sta­tusu majątkowego, niepełnosprawności, cen­zusu urodzenia lub jakiegokol­wiek innego tego dziecka albo jego rodz­iców bądź opiekuna prawnego.

2. Państwa-Strony będą pode­j­mowały właś­ciwe kroki dla zapewnienia ochrony dziecka przed wszelkimi for­mami dyskrymi­nacji lub kara­nia ze względu na sta­tus prawny, dzi­ałal­ność, wyrażane poglądy lub przeko­na­nia religi­jne rodz­iców dziecka, opiekunów prawnych lub członków rodziny.

Art. 3.

1. We wszys­t­kich dzi­ała­ni­ach doty­czą­cych dzieci, pode­j­mowanych przez pub­liczne lub pry­watne insty­tucje opieki społecznej, sądy, władze admin­is­tra­cyjne lub ciała usta­wodaw­cze, sprawą nadrzędną będzie najlep­sze zabez­piecze­nie interesów dziecka.

2. Państwa-Strony dzi­ałają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stop­niu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obow­iązki jego rodz­iców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzial­nych, i w tym celu będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe kroki usta­wodaw­cze oraz administracyjne.

3. Państwa-Strony czuwają, aby insty­tucje, służby oraz inne jed­nos­tki odpowiedzialne za opiekę lub ochronę dzieci dos­tosowały się do norm ustanowionych przez kom­pe­tentne władze, w szczegól­ności w dziedz­i­nach bez­pieczeństwa, zdrowia, jak również doty­czą­cych właś­ci­wego doboru kadr tych insty­tucji oraz odpowied­niego nadzoru.

Art. 4.

Państwa-Strony pode­jmą wszelkie właś­ciwe dzi­ała­nia ustawodawczo-administracyjne oraz inne dla real­iza­cji praw uznanych w niniejszej kon­wencji. Odnośnie do praw eko­nom­icznych, soc­jal­nych oraz kul­tur­al­nych Państwa-Strony będą pode­j­mowały takie dzi­ała­nia przy maksy­mal­nym wyko­rzys­ta­niu środ­ków będą­cych w ich dys­pozy­cji oraz — gdy okaże się to konieczne — w ramach współpracy międzynarodowej.

Art. 5.

Państwa — Strony będą szanowały odpowiedzial­ność, prawo i obow­iązek rodz­iców lub, w odpowied­nich przy­pad­kach, członków dal­szej rodziny lub środowiska, zgod­nie z miejs­cowymi oby­cza­jami, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie odpowiedzial­nych za dziecko, do zapewnienia mu, w sposób odpowiada­jący roz­wo­jowi jego zdol­ności, możli­wości ukierunk­owa­nia go i udzie­le­nia mu rad przy korzys­ta­niu przez nie z praw przyz­nanych mu w niniejszej konwencji.

Art. 6.

1. Państwa-Strony uznają, że każde dziecko ma niezby­walne prawo do życia.

2. Państwa-Strony zapewnią, w możli­wie maksy­mal­nym zakre­sie, warunki życia i roz­woju dziecka.

Art. 7.

1. Niezwłocznie po urodze­niu dziecka zostanie sporząd­zony jego akt urodzenia, a dziecko od momentu urodzenia będzie miało prawo do otrzy­ma­nia imienia, uzyska­nia oby­wa­telstwa oraz, jeśli to możliwe, prawo do poz­na­nia swoich rodz­iców i pozostawa­nia pod ich opieką.

2. Państwa-Strony zapewnią, aby te prawa stały się zgodne z ich prawem wewnętrznym oraz z ich między­nar­o­dowymi zobow­iąza­ni­ami w tej dziedzinie, w szczegól­ności w przy­pad­kach, gdyby brak tych ure­g­u­lowań spowodował, iż dziecko zostałoby bezpaństwowcem.

Art. 8.

1. Państwa-Strony pode­j­mują dzi­ała­nia mające na celu poszanowanie prawa dziecka do zachowa­nia jego tożsamości, w tym oby­wa­telstwa, nazwiska, sto­sunków rodzin­nych, zgod­nych z prawem, z wyłącze­niem bezprawnych ingerencji.

2. W przy­padku gdy dziecko zostało bezprawnie pozbaw­ione części lub wszys­t­kich ele­men­tów swo­jej tożsamości, Państwa-Strony okażą właś­ciwą pomoc i ochronę w celu jak najszyb­szego przy­wróce­nia jego tożsamości.

Art. 9.

1. Państwa-Strony zapewnią, aby dziecko nie zostało odd­zielone od swoich rodz­iców wbrew ich woli, z wyłącze­niem przy­pad­ków, gdy kom­pe­tentne władze, podle­ga­jące nad­zorowi sądowemu, zde­cy­dują zgod­nie z obow­iązu­ją­cym prawem oraz stosowanym postępowaniem, że takie odd­zie­le­nie jest konieczne ze względu na najlepiej pojęte interesy dziecka. Taka decyzja może być konieczna szczegól­nie w przy­pad­kach nadużyć lub zanied­bań ze strony rodz­iców, gdy każde z rodz­iców mieszka odd­ziel­nie, a należy pod­jąć decyzję odnośnie do miejsca pobytu lub zamieszka­nia dziecka.

2. W każdym postępowa­niu pode­j­mowanym stosownie do ustępu 1 niniejszego artykułu należy umożli­wić wszys­tkim zain­tere­sowanym stronom uczest­nictwo w tym postępowa­niu oraz wyraże­nie przez nie swoich opinii.

3. Państwa-Strony będą szanowały prawo dziecka odsep­a­rowanego od jed­nego lub obo­jga rodz­iców do utrzymy­wa­nia reg­u­larnych sto­sunków oso­bistych i bezpośred­nich kon­tak­tów z obo­jgiem rodz­iców, z wyjątkiem przy­pad­ków, gdy jest to sprzeczne z najlepiej poję­tym intere­sem dziecka.

4. W przy­padku gdy tego rodzaju sep­a­racja jest wynikiem dzi­ała­nia pod­jętego przez Państwo-Stronę, takiego jak zatrzy­manie, uwięzie­nie, wyg­nanie, depor­tacja lub śmierć (w tym śmierć spowodowana jakąkol­wiek przy­czyną pod­czas zatrzy­ma­nia przez państwo) jed­nego lub obo­jga rodz­iców dziecka lub dziecka, państwo zapewni, na żądanie, rodz­i­com dziecka, dziecku lub — jeżeli będzie to właś­ciwe — innemu członkowi rodziny podanie istot­nych infor­ma­cji doty­czą­cych miejsca pobytu nieobecnego(ych) członka(ów) rodziny, jeśli treść tej infor­ma­cji nie przyniesie szkody dobru dziecka. Pon­adto Państwa-Strony zapewnią, aby wniesie­nie takiej prośby samo przez się nie pocią­gało żadnych ujem­nych następstw dla osoby (osób), której(ych) dotyczy.

Art. 10.

1. Zgod­nie z wynika­ją­cymi z postanowienia artykułu 9 ustęp 1 obow­iązkiem Państw-Stron wnioski składane przez dziecko lub przez jego rodz­iców odnośnie do wjazdu lub opuszczenia Państwa-Strony w celu łączenia rodziny będą roz­pa­try­wane przez Państwa-Strony w sposób przy­chylny, human­i­tarny i w szy­bkim try­bie. Państwa-Strony pon­adto zapewnią, aby złoże­nie takiego wniosku nie pocią­gało za sobą ujem­nych skutków dla wniosko­daw­ców oraz członków ich rodzin.

2. Dziecko, którego rodz­ice prze­by­wają w różnych państ­wach, będzie miało prawo do utrzymy­wa­nia reg­u­larnych, z wyjątkiem okoliczności nadzwycza­jnych, oso­bistych sto­sunków i bezpośred­nich kon­tak­tów z obo­jgiem rodz­iców. W tym celu oraz zgod­nie z obow­iązkiem Państw-Stron wynika­ją­cym z postanowienia artykułu 9 ustęp 2 Państwa-Strony będą respek­towały prawo dziecka oraz jego rodz­iców do opuszczenia każdego kraju, w tym włas­nego, oraz powrotu do ich włas­nego kraju. Prawo do opuszczenia dowol­nego kraju będzie podle­gać tylko takim ograniczeniom, które są określone przez prawo i które są niezbędne dla ochrony bez­pieczeństwa nar­o­dowego, porządku pub­licznego, zdrowia i moral­ności społecznej lub praw i swobód innych osób, zgod­nych z pozostałymi prawami uznanymi w niniejszej konwencji.

Art. 11.

1. Państwa-Strony będą pode­j­mowały kroki dla zwal­cza­nia niele­gal­nego trans­feru dzieci oraz ich niele­gal­nego wywozu za granicę.

2. W tym celu Państwa-Strony będą popier­ały zaw­ieranie odpowied­nich umów dwus­tron­nych lub wielostron­nych albo przys­tępowa­nia do ist­nieją­cych już umów.

Art. 12.

1. Państwa-Strony zapew­ni­ają dziecku, które jest zdolne do ksz­tał­towa­nia swych włas­nych poglądów, prawo do swo­bod­nego wyraża­nia włas­nych poglądów we wszys­t­kich sprawach doty­czą­cych dziecka, przyj­mu­jąc je z należytą wagą, stosownie do wieku oraz dojrza­łości dziecka.

2. W tym celu dziecko będzie miało w szczegól­ności zapewnioną możli­wość wypowiada­nia się w każdym postępowa­niu sądowym i admin­is­tra­cyjnym, doty­czą­cym dziecka, bezpośred­nio lub za pośred­nictwem przed­staw­iciela bądź odpowied­niego organu, zgod­nie z zasadami pro­ce­du­ral­nymi prawa wewnętrznego.

Art. 13.

1. Dziecko będzie miało prawo do swo­bod­nej wypowiedzi; prawo to ma zaw­ierać swo­bodę poszuki­wa­nia, otrzymy­wa­nia i przekazy­wa­nia infor­ma­cji oraz idei wszelkiego rodzaju, bez względu na granice, w formie ust­nej, pisem­nej bądź za pomocą druku, w formie artysty­cznej lub z wyko­rzys­taniem każdego innego środka przekazu według wyboru dziecka.

2. Wykony­wanie tego prawa może podle­gać pewnym ograniczeniom, lecz tylko takim, które są przewidziane przez prawo i które są konieczne:

a) dla poszanowa­nia praw lub rep­utacji innych osób albo

b) do ochrony bez­pieczeństwa nar­o­dowego lub porządku pub­licznego, bądź zdrowia albo moral­ności społecznej.

Art. 14.

1. Państwa-Strony będą respek­towały prawo dziecka do swo­body myśli, sum­ienia i wyznania.

2. Państwa-Strony będą respek­towały prawa i obow­iązki rodz­iców lub, w odpowied­nich przy­pad­kach, opiekunów prawnych odnośnie do ukierunk­owa­nia dziecka w korzys­ta­niu z jego prawa w sposób zgodny z rozwi­ja­ją­cymi się zdol­noś­ci­ami dziecka.

3. Swo­boda wyraża­nia wyz­nawanej religii lub przekonań może podle­gać tylko takim ograniczeniom, które są przewidziane prawem i są konieczne do ochrony bez­pieczeństwa nar­o­dowego i porządku pub­licznego, zdrowia lub moral­ności społecznej bądź pod­sta­wowych praw i wol­ności innych osób.

Art. 15.

1. Państwa-Strony uznają prawa dziecka do swo­bod­nego zrzesza­nia się oraz wol­ności poko­jowych zgromadzeń.

2. Na wykony­wanie tych praw nie mogą być nakładane jakiekol­wiek ograniczenia, z wyjątkiem tych, które są zgodne z prawem i które są konieczne w społeczeńst­wie demokraty­cznym do zapewnienia interesów bez­pieczeństwa nar­o­dowego, porządku pub­licznego, ochrony zdrowia bądź moral­ności społecznej lub ochrony praw i wol­ności innych osób.

Art. 16.

1. Żadne dziecko nie będzie podle­gało arbi­tral­nej lub bezprawnej ingerencji w sferę jego życia pry­wat­nego, rodzin­nego lub domowego czy w kore­spon­dencję ani bezprawnym zama­chom na jego honor i reputację.

2. Dziecko ma prawo do ochrony prawnej prze­ci­wko tego rodzaju ingerencji lub zamachom.

Art. 17.

Państwa-Strony uznają ważną rolę speł­ni­aną przez środki masowego przekazu i zapewnią, aby dziecko miało dostęp do infor­ma­cji oraz mate­ri­ałów pochodzą­cych z różnorod­nych źródeł kra­jowych i między­nar­o­dowych, szczegól­nie do tych, które mają na uwadze jego dobro w wymi­arze społecznym, duchowym i moral­nym oraz jego zdrowie fizy­czne i psy­chiczne. W tym celu Państwa-Strony będą:

a) zachę­cały środki masowego przekazu do rozpowszech­ni­a­nia infor­ma­cji i mate­ri­ałów, korzyst­nych dla dziecka w wymi­arze społecznym oraz kul­tur­al­nym, zgod­nie z duchem artykułu 29;

b) zachę­cały do roz­woju współpracy między­nar­o­dowej w dziedzinie wyt­warza­nia, wymi­any oraz rozpowszech­ni­a­nia tego rodzaju infor­ma­cji i mate­ri­ałów, pochodzą­cych z różnorod­nych kul­tur­owych źródeł kra­jowych oraz międzynarodowych;

c) zachę­cały do wydawa­nia i rozpowszech­ni­a­nia książek dla dzieci;

d) zachę­cały środki masowego przekazu, aby w szczególny sposób uwzględ­ni­ały potrzeby językowe dzieci należą­cych do mniejs­zości nar­o­dowych lub do rdzen­nej społeczności;

e) zachę­cały do rozwi­ja­nia odpowied­nich kierunków dzi­ałal­ności dla ochrony dzieci przed infor­ma­c­jami i mate­ri­ałami szkodli­wymi z punktu widzenia ich dobra, mając na względzie postanowienia artykułów 13 i 18.

Art. 18.

1. Państwa-Strony pode­jmą wszelkie możliwe stara­nia dla pełnego uzna­nia zasady, że oboje rodz­ice ponoszą wspólną odpowiedzial­ność za wychowanie i rozwój dziecka. Rodz­ice lub w określonych przy­pad­kach opiekunowie prawni ponoszą główną odpowiedzial­ność za wychowanie i rozwój dziecka. Jak najlep­sze zabez­piecze­nie interesów dziecka ma być przed­miotem ich najwięk­szej troski.

2. W celu zag­waran­towa­nia i popiera­nia praw zawartych w niniejszej kon­wencji Państwa-Strony będą okazy­wały odpowied­nią pomoc rodz­i­com oraz opiekunom prawnym w wykony­wa­niu przez nich obow­iązków związanych z wychowywaniem dzieci oraz zapewnią rozwój insty­tucji, zakładów i usług w zakre­sie opieki nad dziećmi.

3. Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe kroki dla zapewnienia dzieciom pracu­ją­cych rodz­iców prawa do korzys­ta­nia z usług insty­tucji i zakładów w zakre­sie opieki nad dziećmi, do których są one uprawnione.

Art. 19.

1. Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe kroki w dziedzinie usta­wodaw­czej, admin­is­tra­cyjnej, społecznej oraz wychowaw­czej dla ochrony dziecka przed wszelkimi for­mami prze­mocy fizy­cznej bądź psy­chicznej, krzy­wdy lub zanied­ba­nia bądź złego trak­towa­nia lub wyzysku, w tym wyko­rzysty­wa­nia w celach sek­su­al­nych, dzieci pozosta­ją­cych pod opieką rodzica(ów), opiekuna(ów) prawnego(ych) lub innej osoby sprawu­jącej opiekę nad dzieckiem.

2. Tego rodzaju środki ochronne powinny obe­j­mować, tam gdzie jest to właś­ciwe, skuteczne przed­sięwz­ię­cia w celu stworzenia pro­gramów soc­jal­nych dla real­iza­cji pomocy dziecku oraz osobom sprawu­ją­cym opiekę nad dzieck­iem, jak również innych form dzi­ałań prewen­cyjnych dla usta­la­nia, infor­mowa­nia, wszczy­na­nia i prowadzenia śledztwa, postępowa­nia, notowa­nia wymienionych wyżej przy­pad­ków niewłaś­ci­wego trak­towa­nia dzieci oraz tam, gdzie jest to właś­ciwe — ingerencję sądu.

Art. 20.

1. Dziecko pozbaw­ione cza­sowo lub na stałe swego środowiska rodzin­nego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do spec­jal­nej ochrony i pomocy ze strony państwa.

2. Państwa-Strony zgod­nie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą.

3. Tego rodzaju opieka może obe­j­mować, między innymi, umieszcze­nie w rodzinie zastępczej, Kafala w prawie islam­skim, adopcję lub — gdy jest to niezbędne — umieszcze­nie w odpowied­niej insty­tucji powołanej do opieki nad dziećmi. Przy wyborze odpowied­nich rozwiązań należy w sposób właś­ciwy uwzględ­niać wskaza­nia w zachowa­niu ciągłości w wychowa­niu dziecka oraz jego tożsamości etnicznej, religi­jnej, kul­tur­owej i językowej.

Art. 21.

Państwa-Strony uzna­jące i/lub dopuszcza­jące sys­tem adopcji zapewnią, aby dobro dziecka było celem najwyższym, i będą:

a) czuwać, aby adopcja dziecka odby­wała się tylko z upoważnienia kom­pe­tent­nych władz, które będą decy­dować — zgod­nie z obow­iązu­ją­cym prawem i postępowaniem oraz na pod­stawie wszel­kich stosownych i wiary­god­nych infor­ma­cji — o tym, że adopcja jest dopuszczalna ze względu na sytu­ację dziecka w odniesie­niu do rodz­iców, krewnych i opiekunów prawnych, oraz — w przy­padku gdy jest to wyma­gane — aby osoby zain­tere­sowane świadomie wyraz­iły zgodę na adopcję po przeprowadze­niu z nimi niezbęd­nych konsultacji;

b) trak­tować adopcję związaną z prze­niesie­niem dziecka do innego kraju jako zastępczy środek opieki nad dzieck­iem, jeżeli nie może być ono umieszc­zone w rodzinie zastępczej lub adop­cyjnej albo nie można mu zapewnić w żaden inny odpowiedni sposób opieki w kraju jego pochodzenia;

c) dbać o to, aby dziecko adop­towane do innego kraju miało zabez­piecze­nie gwaran­cyjne i poziom życia odpowied­nie do tych, które byłyby zapewnione w przy­padku adopcji krajowej;

d) pode­j­mować wszelkie właś­ciwe kroki dla zapewnienia, aby w przy­padku adopcji do innego kraju osoby w niej zaan­gażowane nie uzyskały z tego powodu niestosownych korzyści finansowych;

c) sprzy­jać osią­ga­niu celów niniejszego artykułu, tam gdzie jest to stosowne, przez zaw­ieranie dwus­tron­nych lub wielostron­nych porozu­mień lub umów, a także dążyć w ich ramach do zapewnienia, aby umieszcze­nie dziecka w innym kraju odby­wało się za pośred­nictwem kom­pe­tent­nych władz lub organów.

Art. 22.

1. Państwa-Strony pode­jmą właś­ciwe kroki dla zapewnienia, aby dziecko, które ubiega się o sta­tus uchodźcy bądź jest uważane za uchodźcę w świetle odpowied­nich przepisów prawa między­nar­o­dowego lub wewnętrznego stosowanego postępowa­nia, w przy­padku gdy wys­tępuje samo lub towarzyszą mu rodz­ice bądź inna osoba, otrzy­mało odpowied­nią ochronę i pomoc human­i­tarną przy korzys­ta­niu z odpowied­nich praw zawartych w niniejszej kon­wencji lub innych między­nar­o­dowych aktach doty­czą­cych praw człowieka oraz innych doku­men­tach w sprawach human­i­tarnych, których wspom­ni­ane Państwa są Stronami.

2. W tym celu Państwa-Strony zapewnią, w stop­niu, jaki uznają za właś­ciwy, współdzi­ałanie w wysiłkach pode­j­mowanych przez Nar­ody Zjed­noc­zone i inne kom­pe­tentne orga­ni­za­cje między­nar­o­dowe oraz pozarzą­dowe, współpracu­jące z Nar­o­dami Zjed­noc­zonymi, dla udzie­le­nia ochrony i pomocy takiemu dziecku oraz odnalezienia jego rodz­iców lub innych członków rodziny dziecka uchodźcy w celu uzyska­nia infor­ma­cji niezbęd­nych do ponownego połączenia go z rodz­iną. W przy­pad­kach gdy nie można odnaleźć rodz­iców ani innych członków rodziny, dziecko zostanie otoc­zone taką samą opieką, jak dziecko pozbaw­ione stale bądź cza­sowo swo­jego otoczenia rodzin­nego z jakichkol­wiek przy­czyn, zgod­nie z postanowieni­ami niniejszej konwencji.

Art. 23.

1. Państwa-Strony uznają, że dziecko psy­chicznie lub fizy­cznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię nor­mal­nego życia w warunk­ach gwaran­tu­ją­cych mu god­ność, umożli­wia­ją­cych osiąg­nię­cie nieza­leżności oraz ułatwia­ją­cych akty­wne uczest­nictwo dziecka w życiu społeczeństwa.

2. Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczegól­nej troski i będą sprzy­jały oraz zapew­ni­ały, stosownie do dostęp­nych środ­ków, rozsz­erzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzial­nym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytu­acji rodz­iców lub innych osób, które się nim opiekują.

3. Uzna­jąc szczególne potrzeby dziecka niepełnosprawnego, pomoc, o której mowa w ustępie 2 niniejszego artykułu, będzie udzielana bezpłat­nie tam, gdzie jest to możliwe, z uwzględ­nie­niem zasobów finan­sowych rodz­iców bądź innych osób opieku­ją­cych się dzieck­iem, i ma zapewnić, aby niepełnosprawne dziecko posi­adało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki zdrowot­nej, opieki reha­bil­i­ta­cyjnej, przy­go­towa­nia zawodowego oraz możli­wości rekrea­cyjnych, real­i­zowany w sposób prowadzący do osiąg­nię­cia przez dziecko jak najwyższego stop­nia zin­te­growa­nia ze społeczeńst­wem oraz oso­bis­tego roz­woju, w tym jego roz­woju kul­tur­al­nego i duchowego.

4. Państwa-Strony będą sprzy­jać, w duchu współpracy między­nar­o­dowej, wymi­anie odpowied­nich infor­ma­cji w zakre­sie pro­fi­lak­tyki zdrowot­nej oraz leczenia medy­cznego, psy­cho­log­icznego i funkcjon­al­nego dzieci niepełnosprawnych, w tym rozpowszech­ni­a­niu i umożli­wia­niu dostępu do infor­ma­cji doty­czą­cych metod reha­bil­i­tacji oraz ksz­tałce­nia i przy­go­towa­nia zawodowego, w celu umożli­wienia Państwom-Stronom poprawy ich możli­wości i kwal­i­fikacji oraz w celu wzbo­gace­nia ich doświad­czeń w tych dziedz­i­nach. W związku z tym potrzeby kra­jów rozwi­ja­ją­cych się będą uwzględ­ni­ane w sposób szczególny.

Art. 24.

1. Państwa-Strony uznają prawo dziecka do najwyższego poziomu zdrowia i udo­god­nień w zakre­sie leczenia chorób oraz reha­bil­i­tacji zdrowot­nej. Państwa-Strony będą dążyły do zapewnienia, aby żadne dziecko nie było pozbaw­ione prawa dostępu do tego rodzaju opieki zdrowotnej.

2. Państwa-Strony będą dążyły do pełnej real­iza­cji tego prawa, a w szczegól­ności pode­jmą niezbędne kroki w celu:

a) zmniejszenia śmiertel­ności wśród noworod­ków i dzieci;

b) zapewnienia udziela­nia koniecznej pomocy oraz opieki zdrowot­nej wszys­tkim dzieciom, ze szczegól­nym uwzględ­nie­niem roz­woju pod­sta­wowej opieki zdrowotnej;

c) zwal­cza­nia chorób i niedoży­wienia, w tym — w ramach pod­sta­wowej opieki zdrowot­nej — przez wyko­rzys­tanie między innymi łatwo dostęp­nych tech­nik oraz przez dostar­czanie odpowied­nich poży­wnych pro­duk­tów żywnoś­ciowych i wody pit­nej, z uwzględ­nie­niem niebez­pieczeństwa oraz ryzyka zanieczyszczenia środowiska naturalnego;

d) zapewnienia matkom właś­ci­wej opieki zdrowot­nej w okre­sie przed i po urodze­niu dziecka;

e) zapewnienia, aby wszys­tkie grupy społeczne, w szczegól­ności rodz­ice oraz dzieci, były infor­mowane i posi­adały dostęp do oświaty oraz otrzymy­wały wspar­cie w korzys­ta­niu z pod­sta­wowej wiedzy w zakre­sie zdrowia dziecka i karmienia, korzyści z karmienia pier­sią, higieny i warunków zdrowot­nych otoczenia, a także zapo­b­ie­ga­nia wypadkom;

f) roz­woju pro­fi­lak­ty­cznej opieki zdrowot­nej, porad­nictwa dla rodz­iców oraz wychowa­nia i usług w zakre­sie planowa­nia rodziny.

3. Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe i skuteczne kroki na rzecz zniesienia trady­cyjnych prak­tyk przynoszą­cych szkodę zdrowiu dziecka.

4. Państwa-Strony zobow­iązują się dzi­ałać na rzecz sprzy­ja­nia i zachę­ca­nia do roz­woju współpracy między­nar­o­dowej w celu stop­niowego osią­ga­nia pełnej real­iza­cji praw uznanych w niniejszym artykule. W związku z tym szczególna uwaga będzie zwró­cona na potrzeby kra­jów rozwi­ja­ją­cych się.

Art. 25.

Państwa-Strony uznają prawo dziecka, umieszc­zonego przez kom­pe­tentne władze w zakładzie w celach opieki, ochrony bądź leczenia w zakre­sie zdrowia fizy­cznego lub psy­chicznego, do okre­sowego przeglądu leczenia dziecka i wszel­kich innych okoliczności odnoszą­cych się do jego umieszczenia w zakładzie.

Art. 26.

1. Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzys­ta­nia z sys­temu zabez­pieczenia społecznego, w tym ubez­pieczeń soc­jal­nych, oraz będą pode­j­mowały niezbędne kroki dla osiąg­nię­cia pełnej real­iza­cji tego prawa zgod­nie z ich prawem wewnętrznym.

2. Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świad­czenia powinny być zabez­piec­zone z uwzględ­nie­niem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzial­nych za jego utrzy­manie, jak również wszel­kich innych okoliczności, odnoszą­cych się do stosowa­nia real­iza­cji świad­czeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu.

Art. 27.

1. Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiada­jącego jego roz­wo­jowi fizy­cznemu, psy­chicznemu, duchowemu, moral­nemu i społecznemu.

2. Rodz­ice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzial­ność za zabez­piecze­nie w ramach swych możli­wości, także finan­sowych, warunków życia niezbęd­nych do roz­woju dziecka.

3. Państwa-Strony, zgod­nie z warunk­ami kra­jowymi oraz odpowied­nio do swych środ­ków, będą pode­j­mowały właś­ciwe kroki dla wspo­ma­gania rodz­iców lub innych osób odpowiedzial­nych za dziecko w real­iza­cji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy mate­ri­al­nej oraz innych pro­gramów pomocy, szczegól­nie w zakre­sie żywności, odzieży i mieszkań.

4. Państwa-Strony pode­jmą wszelkie właś­ciwe kroki dla zapewnienia łoże­nia na utrzy­manie dziecka ze strony rodz­iców lub innych osób ponoszą­cych odpowiedzial­ność finan­sową za dziecko, zarówno na tere­nie Państwa-Strony, jak i za granicą. W szczegól­nych przy­pad­kach, gdy osoba ponosząca odpowiedzial­ność finan­sową za dziecko mieszka w państ­wie innym niż dziecko, Państwa-Strony będą dążyły do przys­tąpi­enia do umów między­nar­o­dowych lub do zawar­cia takich umów, jak również do zaw­iera­nia odpowied­nich porozumień.

Art. 28.

1. Państwa-Strony uznają prawo dziecka do nauki i w celu stop­niowego real­i­zowa­nia tego prawa na zasadzie równych szans, w szczególności:

a) uczynią nauczanie pod­sta­wowe obow­iązkowym i bezpłat­nym dla wszystkich;

b) będą popierać rozwój różnorod­nych form szkol­nictwa śred­niego, zarówno ogól­nok­sz­tałcącego, jak i zawodowego, uczynią je dostęp­nymi dla każdego dziecka oraz pode­jmą odpowied­nie kroki, takie jak wprowadze­nie bezpłat­nego naucza­nia oraz udzielanie w razie potrzeby pomocy finansowej;

c) za pomocą wszel­kich właś­ci­wych środ­ków uczynią szkol­nictwo wyższe dostęp­nym dla wszys­t­kich na zasadzie zdolności;

d) udostęp­nią wszys­tkim dzieciom infor­ma­cje i porad­nictwo szkolne i zawodowe;

e) pode­jmą kroki na rzecz zapewnienia reg­u­larnego uczęszcza­nia do szkół oraz zmniejsze­nie wskaźnika porzu­ca­nia nauki.

2. Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe środki zapew­ni­a­jące, aby dyscy­plina szkolna była stosowana w sposób zgodny z ludzką god­noś­cią dziecka i niniejszą konwencją.

3. Państwa-Strony będą popier­ały i rozwi­jały między­nar­o­dową współpracę w dziedzinie oświaty, w szczegól­ności w celu przy­czy­ni­a­nia się do zlik­wid­owa­nia igno­rancji i anal­fa­betyzmu na świecie oraz ułatwienia dostępu do wiedzy naukowo-technicznej i nowoczes­nych metod naucza­nia. W tym zakre­sie należy w szczegól­ności uwzględ­niać potrzeby kra­jów rozwi­ja­ją­cych się.

Art. 29.

1. Państwa-Strony są zgodne, że nauka dziecka będzie ukierunk­owana na:

a) rozwi­janie w jak najpełniejszym zakre­sie osobowości, tal­en­tów oraz zdol­ności umysłowych i fizy­cznych dziecka;

b) rozwi­janie w dziecku sza­cunku dla praw człowieka i pod­sta­wowych swobód oraz dla zasad zawartych w Kar­cie Nar­o­dów Zjednoczonych;

c) rozwi­janie w dziecku sza­cunku dla jego rodz­iców, jego tożsamości kul­tur­owej, języka i wartości, dla wartości nar­o­dowych kraju, w którym mieszka dziecko, kraju, z którego dziecko pochodzi, jak i dla innych kultur;

d) przy­go­towanie dziecka do odpowied­niego życia w wol­nym społeczeńst­wie, w duchu zrozu­mienia, pokoju, tol­er­ancji, równości płci oraz przy­jaźni pomiędzy wszys­tkimi nar­o­dami, gru­pami etnicznymi, nar­o­dowymi i religi­jnymi oraz osobami rdzen­nego pochodzenia;

e) rozwi­janie w dziecku poszanowa­nia środowiska naturalnego.

2. Żadne postanowie­nie niniejszego artykułu lub artykułu 28 nie może być inter­pre­towane w sposób narusza­jący wol­ność osób fizy­cznych lub ciał zbiorowych do zakłada­nia i prowadzenia insty­tucji oświa­towych, z zas­trzeże­niem przestrze­ga­nia zasad wyrażonych w ustępie 1 niniejszego artykułu oraz wymogów, aby ksz­tałce­nie w tego typu insty­tuc­jach odpowiadało min­i­mal­nym stan­dar­dom, które określi dane państwo.

Art. 30.

W tych państ­wach, w których ist­nieją mniejs­zości etniczne, religi­jne lub językowe bądź osoby pochodzenia rdzen­nego, dziecku należącemu do takiej mniejs­zości lub dziecku pochodzenia rdzen­nego nie można odmówić prawa do posi­ada­nia i korzys­ta­nia z włas­nej kul­tury, do wyz­nawa­nia i prak­tykowa­nia swo­jej religii lub do uży­wa­nia włas­nego języka, łącznie z innymi członkami jego grupy.

Art. 31.

1. Państwa-Strony uznają prawo dziecka do wypoczynku i czasu wol­nego, do uczest­niczenia w zabawach i zaję­ci­ach rekrea­cyjnych, stosownych do wieku dziecka, oraz do nieskrępowanego uczest­niczenia w życiu kul­tur­al­nym i artystycznym.

2. Państwa-Strony będą przestrze­gały oraz popier­ały prawo dziecka do wszech­stron­nego uczest­nictwa w życiu kul­tur­al­nym i artysty­cznym oraz będą sprzy­jały tworze­niu właś­ci­wych i równych sposob­ności dla dzi­ałal­ności kul­tur­al­nej, artysty­cznej, rekrea­cyjnej oraz w zakre­sie wyko­rzys­ta­nia czasu wolnego.

Art. 32.

1. Państwa-Strony uznają prawo dziecka do ochrony przed wyzyskiem eko­nom­icznym, przed wykony­waniem pracy, która może być niebez­pieczna lub też może koli­d­ować z ksz­tałce­niem dziecka, bądź może być szkodliwa dla zdrowia dziecka lub jego roz­woju fizy­cznego, umysłowego, duchowego, moral­nego lub społecznego.

2. Państwa-Strony będą pode­j­mowały kroki usta­wodaw­cze, admin­is­tra­cyjne, soc­jalne oraz środki w dziedzinie oświaty dla zapew­ni­a­nia real­iza­cji postanowień niniejszego artykułu. W tym celu, mając na uwadze odnośne postanowienia innych doku­men­tów między­nar­o­dowych, Państwa-Strony w szczególności:

a) ustanowią min­i­malny poziom lub poziomy wiekowe dla ubie­ga­nia się o pod­ję­cie pracy;

b) ustanowią właś­ciwe przepisy odnośnie do wymi­aru cza­sowego oraz warunków zatrudnienia;

c) ustanowią odpowied­nie kary lub inne sankcje dla zapewnienia skutecznego stosowa­nia niniejszego artykułu.

Art. 33.

Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie odpowied­nie kroki, w tym środki usta­wodaw­cze, admin­is­tra­cyjne, soc­jalne oraz środki w dziedzinie oświaty, w celu zapewnienia ochrony dzieci przed niele­gal­nym uży­waniem środ­ków narko­ty­cznych i sub­stancji psy­chotropowych, zgod­nie z ich zdefin­iowaniem w odpowied­nich umowach między­nar­o­dowych, oraz w celu zapo­b­ie­ga­nia wyko­rzysty­wa­niu dzieci do niele­gal­nej pro­dukcji tego typu sub­stancji i handlu nimi.

Art. 34.

Państwa-Strony zobow­iązują się do ochrony dzieci przed wszelkimi for­mami wyzysku sek­su­al­nego i nadużyć sek­su­al­nych. Dla osiąg­nię­cia tych celów Państwa-Strony pode­jmą w szczegól­ności wszelkie właś­ciwe kroki o zasięgu kra­jowym, dwus­tron­nym oraz wielostron­nym dla przeciwdziałania:

a) nakła­ni­a­niu lub zmusza­niu dziecka do jakichkol­wiek niele­gal­nych dzi­ałań seksualnych;

b) wyko­rzysty­wa­niu dzieci do prosty­tucji lub innych niele­gal­nych prak­tyk seksualnych;

c) wyko­rzysty­wa­niu dzieci w pornograficznych przed­staw­ieni­ach i materiałach.

Art. 35.

Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie kroki o zasięgu kra­jowym, dwus­tron­nym oraz wielostron­nym dla prze­ci­wdzi­ała­nia uprowadzeniom, sprzedaży bądź hand­lowi dziećmi, dokony­wanych dla jakichkol­wiek celów i w jakiejkol­wiek formie.

Art. 36.

Państwa-Strony będą bronić dziecko przed wszelkimi innymi for­mami wyzysku, w jakimkol­wiek aspekcie narusza­ją­cym dobro dziecka.

Art. 37.

Państwa-Strony zapewnią, aby:

a) żadne dziecko nie podle­gało tor­tur­owa­niu bądź okrut­nemu, nie­ludzkiemu czy poniża­jącemu trak­towa­niu lub kara­niu. Ani kara śmierci, ani kara doży­wot­niego więzienia bez możli­wości wcześniejszego zwol­nienia nie może być orzec­zona wobec osoby poniżej osiem­nastu lat za popełnione przez nią przestępstwa;

b) żadne dziecko nie zostało pozbaw­ione wol­ności w sposób bezprawny lub arbi­tralny. Aresz­towanie, zatrzy­manie lub uwięzie­nie dziecka powinno być zgodne z prawem i może być zas­tosowane jedynie jako środek ostate­czny i na możli­wie najkrót­szy czas;

c) każde dziecko pozbaw­ione wol­ności było trak­towane human­i­tarnie i z poszanowaniem wrod­zonej god­ności jed­nos­tki ludzkiej, w sposób uwzględ­ni­a­jący potrzeby osoby w danym wieku. W szczegól­ności każde dziecko pozbaw­ione wol­ności zostanie odsep­a­rowane od osób dorosłych, jeśli tylko rozwiązanie odwrot­nie nie będzie uznane za zgodne z najwyższym dobrem dziecka, oraz będzie miało prawo utrzymy­wać kon­takty ze swoją rodz­iną poprzez kore­spon­dencję i wiz­yty, z wyłącze­niem sytu­acji wyjątkowych;

d) każde dziecko pozbaw­ione wol­ności miało prawo do uzyska­nia niezwłocznego dostępu do prawnej lub innej odpowied­niej pomocy, jak również prawo do kwes­t­ionowa­nia legal­ności pozbaw­ienia go wol­ności przed sądem lub inną kom­pe­tentną, nieza­w­isłą i bezstronną władzą oraz doma­gania się uzyska­nia szy­bkiej decyzji w tej sprawie.

Art. 38.

1. Państwa-Strony zobow­iązują się respek­tować i nakazać respek­towanie norm między­nar­o­dowego prawa human­i­tarnego mają­cych zas­tosowanie do nich w przy­padku kon­fliktu zbro­jnego i odnoszą­cych się do dzieci.

2. Państwa-Strony pode­jmą wszelkie możliwe kroki dla zapewnienia, aby osoby, które nie osiągnęły wieku pięt­nastu lat, nie brały bezpośred­niego udzi­ału w dzi­ała­ni­ach zbrojnych.

3. Państwa-Strony będą pow­strzymy­wały się przed rekru­towaniem do swoich sił zbro­jnych jakiejkol­wiek osoby, która nie osiągnęła wieku pięt­nastu lat. Przeprowadza­jąc rekru­tację spośród osób, które osiągnęły wiek pięt­nastu lat, lecz nie osiągnęły jeszcze osiem­nastu lat, Państwa-Strony będą starały się brać pod uwagę w pier­wszej kole­jności osoby starsze wiekiem.

4. Zgod­nie ze swoimi zobow­iąza­ni­ami, wynika­ją­cymi z między­nar­o­dowego prawa human­i­tarnego do ochrony lud­ności cywilnej w kon­flik­tach zbro­jnych, Państwa-Strony będą stosowały wszelkie możliwe do real­iza­cji środki dla zapewnienia ochrony i opieki nad dziećmi dotknię­tymi przez kon­flikt zbrojny.

Art. 39.

Państwa-Strony będą pode­j­mowały wszelkie właś­ciwe kroki dla ułatwienia prze­biegu reha­bil­i­tacji fizy­cznej i psy­chicznej oraz rein­te­gracji społecznej dziecka, które padło ofi­arą jakiejkol­wiek formy zanied­ba­nia, wyzysku lub wyko­rzys­ta­nia, tor­tur­owa­nia lub jakiejkol­wiek innej formy okrut­nego, nie­ludzkiego czy poniża­jącego trak­towa­nia albo kara­nia bądź kon­fliktu zbro­jnego. Taka reha­bil­i­tacja czy rein­te­gracja prze­b­ie­gać będzie w środowisku, które sprzyja zdrowiu, zapewnie­niu włas­nego sza­cunku i god­ności dziecka.

Art. 40.

1. Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka pode­jrzanego, oskarżonego bądź uznanego win­nym pog­wałce­nia prawa karnego do trak­towa­nia w sposób sprzy­ja­jący poczu­ciu god­ności i wartości dziecka, które umac­nia w nim poszanowanie pod­sta­wowych praw i wol­ności innych osób oraz uwzględ­nia wiek dziecka i celowość sprzy­ja­nia jego rein­te­gracji dla pod­ję­cia przez nie kon­struk­ty­wnej roli w społeczeństwie.

2. W tym celu, a także uwzględ­ni­a­jąc odpowied­nie postanowienia doku­men­tów między­nar­o­dowych, Państwa-Strony zapewnią w szczególności:

a) aby żadne dziecko nie było pode­jrzane, oskarżane bądź uznawane win­nym pog­wałce­nia prawa karnego poprzez dzi­ałanie lub zaniechanie, które nie było zabro­nione przez prawo wewnętrzne bądź między­nar­o­dowe w momen­cie jego dokonania;

b) każdemu dziecku, które pode­jrzewa się, oskarża lub uznaje win­nym pog­wałce­nia prawa karnego, przy­na­jm­niej następu­jące gwarancje:

i) przyz­nanie dom­nie­ma­nia niewin­ności do chwili udowod­nienia winy zgod­nie z prawem;

ii) niezwłoczne bezpośred­nie poin­for­mowanie go o staw­ianych mu zarzu­tach lub, w odpowied­nich przy­pad­kach, za pośred­nictwem jego rodz­iców albo opiekuna prawnego oraz zapewnie­niu prawnej lub innej pomocy w przy­go­towa­niu i prezen­towa­niu jego obrony;

iii) roz­pa­trze­nie sprawy bez zwłoki i przez nieza­w­isłą i bezstronną władzę bądź organ sądowy w ucz­ci­wym pro­ce­sie, przeprowad­zonym zgod­nie z prawem, zabez­piecze­niem prawnej lub innej właś­ci­wej pomocy oraz w obec­ności jego rodz­iców lub opiekunów prawnych, jeśli tylko nie będzie to uważane za niez­godne z najwyższym intere­sem dziecka z uwagi na jego wiek lub sytuację;

iv) niestosowa­nia przy­musu do składa­nia zez­nań lub przyz­na­nia się do winy; przesłuchi­wanie świad­ków ze strony prze­ci­wnej i równo­prawne uczest­nicze­nie w przesłuchi­wa­niu świad­ków w jego imieniu;

v) w przy­padku uzna­nia win­nym pog­wałce­nia prawa karnego, posi­adanie prawa odwoła­nia się od tego orzeczenia oraz innych związanych z nim środ­ków do wyższej, kom­pe­tent­nej, nieza­w­isłej i bezstron­nej władzy lub organu sądowego, zgod­nie z prawem;

vi) zapewnie­nie bezpłat­nej pomocy tłu­macza, jeśli dziecko nie rozu­mie bądź nie mówi w danym języku;

vii) pełne poszanowanie spraw z zakresu życia oso­bis­tego we wszys­t­kich eta­pach procesowych.

3. Państwa-Strony będą sprzy­jały tworze­niu praw, pro­ce­dur organów oraz insty­tucji odnoszą­cych się spec­jal­nie do dzieci pode­jrzanych, oskarżonych bądź uznawanych win­nymi pog­wałce­nia prawa karnego, a w szczególności:

a) ustanowienia min­i­mal­nej granicy wieku, poniżej której dzieci będą posi­adały dom­nie­manie niez­dol­ności do naruszenia prawa karnego;

b) w przy­padku gdy jest to właś­ciwe i celowe, stosowa­niu innych środ­ków postępowa­nia z takimi dziećmi, bez ucieka­nia się do postępowa­nia sądowego, pod warunk­iem pełnego poszanowa­nia praw człowieka i gwarancji prawnych.

4. Różnorod­ność przed­sięwz­ięć, takich jak opieka, porad­nictwo, nadzór, probacja, umieszcze­nie w rodzinie zastępczej, pro­gramy eduka­cyjne i szkole­nia zawodowego, oraz inne rozwiąza­nia alter­naty­wne do opieki insty­tucjon­al­nej będą dostępne dla zapewnienia właś­ci­wego postępowa­nia z dziećmi, w sposób właś­ciwy dla ich dobra, a także pro­por­cjon­alny zarówno w sto­sunku do okoliczności, jak i do popełnionego wykroczenia.

Art. 41.

Niniejsza kon­wencja w żaden sposób nie narusza postanowień, które w więk­szym stop­niu sprzy­jają real­iza­cji praw dziecka i które mogą być zawarte w:

a) prawie Państwa-Strony lub

b) prawie między­nar­o­dowym obow­iązu­ją­cym to Państwo.

CZĘŚĆ II

Art. 42.

Państwa-Strony zobow­iązują się do szerzenia infor­ma­cji o zasadach i postanowieni­ach niniejszej kon­wencji zarówno wśród dorosłych, jak i dzieci, wyko­rzys­tu­jąc do tego celu będące w ich dys­pozy­cji środki.

Art. 43.

1. W celu bada­nia postępów dokony­wanych przez Państwa-Strony w real­iza­cji zobow­iązań przewidzianych w niniejszej kon­wencji ustanawia się Komitet Praw Dziecka, który będzie wykony­wał wskazane niżej funkcje.

2.(1) Komitet będzie składał się z osiem­nastu ekspertów, reprezen­tu­ją­cych wysoki poziom moralny i posi­ada­ją­cych uznane kom­pe­tencje w dziedzinie, której doty­czy niniejsza kon­wencja. Członkowie Komitetu będą wybierani przez Państwa-Strony spośród ich oby­wa­teli i będą wys­tępowali oso­biś­cie, z uwzględ­nie­niem spraw­iedli­wego podzi­ału geograficznego oraz zasad­niczych sys­temów prawnych.

3. Członkowie Komitetu będą wybierani w tajnym głosowa­niu z listy osób wyz­nac­zonych przez Państwa-Strony. Każde Państwo może wyz­naczyć jedną osobę spośród swoich obywateli.

4. Wstępne wybory do Komitetu odbędą się nie później niż po upły­wie sześ­ciu miesięcy od daty wejś­cia w życie(2) niniejszej kon­wencji, a następ­nie co dwa lata. Co najm­niej na cztery miesiące przed ter­minem każdych wyborów Sekre­tarz Gen­er­alny Nar­o­dów Zjed­noc­zonych wys­to­suje list do Państw-Stron, prosząc je o podanie nazwisk wyz­nac­zonych przez nie osób w ciągu dwóch miesięcy. Sekre­tarz Gen­er­alny przy­go­tuje następ­nie listę wszys­t­kich osób w ten sposób wyz­nac­zonych, ułożoną w porządku alfa­bety­cznym, ze wskazaniem państwa, przez które zostali wyz­naczeni, i przedłoży ją Państwom-Stronom niniejszej konwencji.

5. Wybory będą się odby­wały na spotka­ni­ach Państw-Stron, zwołanych przez Sekre­tarza Gen­er­al­nego w siedz­i­bie Nar­o­dów Zjed­noc­zonych. Na tych spotka­ni­ach, na których quo­rum będzie stanow­iło dwie trze­cie Państw-Stron, osoby, które otrzy­mają najwięk­szą liczbę głosów oraz abso­lutną więk­szość głosów obec­nych i biorą­cych udział w głosowa­niu przed­staw­icieli Państw-Stron, zostaną wybrane na członków Komitetu.

6. Członkowie Komitetu wybierani będą na okres czterech lat. Będą oni mogli zostać wybrani ponownie, jeśli znów zostaną wyz­naczeni. Kadencja pię­ciu spośród członków wybranych w pier­wszych wyb­o­rach wygaśnie po upły­wie dwóch lat; niezwłocznie po pier­wszych wyb­o­rach nazwiska owych pię­ciu członków zostaną wybrane drogą losowa­nia przez prze­wod­niczącego spotkania.

7. W przy­padku śmierci członka Komitetu, jego rezy­gnacji lub jego oświad­czenia, że z jakiegokol­wiek innego powodu nie może wypeł­niać obow­iązków członka Komitetu, Państwo-Strona, które wyz­naczyło danego członka, wyz­naczy za zgodą Komitetu innego eksperta spośród swoich oby­wa­teli na okres pozostały do końca kadencji.

8. Komitet ustanowi swoje własne zasady procedury.

9. Komitet wybiera swych funkcjonar­iuszy na okres dwóch lat.

10. Posiedzenia Komitetu będą odby­wały się zwykle w siedz­i­bie Nar­o­dów Zjed­noc­zonych lub w innym dogod­nym miejscu określonym przez Komitet. Komitet będzie odby­wał posiedzenia zasad­niczo corocznie. Czas trwa­nia posiedzeń Komitetu będzie określony oraz pod­dawany wery­fikacji, gdy zajdzie taka potrzeba, na spotka­niu Państw-Stron niniejszej kon­wencji, za zgodą Zgro­madzenia Ogólnego.

11. Sekre­tarz Gen­er­alny Nar­o­dów Zjed­noc­zonych zapewni niezbędny per­sonel oraz warunki do skutecznego wypeł­ni­a­nia przez Komitet funkcji nałożonych przez niniejszą konwencję.

12. Za zgodą Zgro­madzenia Ogól­nego członkowie Komitetu utwor­zonego na mocy niniejszej kon­wencji otrzymy­wać będą hon­o­raria z fun­duszy Nar­o­dów Zjed­noc­zonych na okres i na warunk­ach określanych przez Zgromadzenie.

Art. 44.

1. Państwa-Strony zobow­iązują się do przed­kłada­nia Komite­towi za pośred­nictwem Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjed­noc­zonych spra­woz­dań odnośnie do środ­ków stosowanych przez nie do real­iza­cji praw zawartych w kon­wencji oraz postępów w korzys­ta­niu z tych praw:

a) w ciągu dwóch lat po wejś­ciu w życie(3) kon­wencji dla danego państwa;

b) następ­nie co pięć lat.

2. Spra­woz­da­nia przed­kładane na mocy niniejszego artykułu wskazy­wać będą na czyn­niki oraz na ewen­tu­alne trud­ności wpły­wa­jące na stopień wypełnienia zobow­iązań wynika­ją­cych z niniejszej kon­wencji. Spra­woz­da­nia będą zaw­ier­ały także odpowied­nie infor­ma­cje zapew­ni­a­jące Komite­towi pełną wiedzę na temat wprowadzenia w życie postanowień kon­wencji w danym kraju.

3. Państwo-Strona, które przedłożyło Komite­towi wszech­stronne spra­woz­danie pier­wotne, nie musi już w swoich następ­nych spra­woz­da­ni­ach, przed­kładanych zgod­nie z ustępem 1 pkt b), pow­tarzać pod­sta­wowych infor­ma­cji, które podane były uprzednio.

4. Komitet może zażą­dać od Państw-Stron dal­szych infor­ma­cji odnoszą­cych się do wprowadzenia w życie konwencji.

5. Komitet będzie przed­kładał Zgro­madze­niu Ogól­nemu Nar­o­dów Zjed­noc­zonych za pośred­nictwem Rady Gospodarczo-Społecznej, co dwa lata, spra­woz­da­nia ze swo­jej działalności.

6. Państwa-Strony będą sze­roko udostęp­ni­ały opinii pub­licznej swych kra­jów te sprawozdania.

Art. 45.

Dla ułatwienia skutecznego wprowadzenia w życie niniejszej kon­wencji oraz stworzenia korzyst­nych warunków do współpracy między­nar­o­dowej w dziedzinie, której ona dotyczy:

a) agencje wyspec­jal­i­zowane, Fun­dusz Nar­o­dów Zjed­noc­zonych na rzecz Dzieci oraz inne organy Nar­o­dów Zjed­noc­zonych będą uprawnione do uczest­niczenia poprzez swoich przed­staw­icieli przy omaw­ia­niu wprowadza­nia w życie tych postanowień niniejszej kon­wencji, które wchodzą w zakres ich kom­pe­tencji. Komitet może poprosić agencje wyspec­jal­i­zowane, Fun­dusz Nar­o­dów Zjed­noc­zonych na rzecz Dzieci i inne kom­pe­tentne organy, jeśli uzna to za stosowne, o udzie­le­nie spec­jal­isty­cznych porad odnośnie do wprowadza­nia w życie kon­wencji w kwes­t­i­ach wchodzą­cych w zakres ich kom­pe­tencji. Komitet może poprosić agencje wyspec­jal­i­zowane, Fun­dusz Nar­o­dów Zjed­noc­zonych na rzecz Dzieci i inne organy Nar­o­dów Zjed­noc­zonych o przedłoże­nie spra­woz­dań doty­czą­cych wprowadzenia w życie kon­wencji w tych dziedz­i­nach, które wchodzą w zakres ich działalności;

b) Komitet będzie przekazy­wał, jeśli uzna to za stosowne, agencjom wyspec­jal­i­zowanym, Fun­dus­zowi Nar­o­dów Zjed­noc­zonych na rzecz Dzieci i innym właś­ci­wym organom wszelkie spra­woz­da­nia Państw-Stron, zaw­ier­a­jące prośbę lub wskazu­jące na potrzebę w zakre­sie doradztwa tech­nicznego bądź pomocy, łącznie z ewen­tu­al­nymi uwagami i sug­es­ti­ami Komitetu odnośnie do owych próśb lub wskazań;

c) Komitet może zale­cić Zgro­madze­niu Ogól­nemu zwróce­nie się do Sekre­tarza Gen­er­al­nego o zainicjowanie w jego imie­niu badań konkret­nych prob­lemów odnoszą­cych się do praw dziecka;

d) Komitet może czynić sug­estie i ogólne zalece­nia w opar­ciu o otrzy­mane infor­ma­cje, zgod­nie z artykułem 44 i 45 niniejszej kon­wencji. Sug­estie te i ogólne zalece­nia będą przekazy­wane zain­tere­sowanemu Państwu-Stronie i podawane do wiado­mości Zgro­madzenia Ogól­nego, łącznie z ewen­tu­al­nymi uwagami Państw-Stron.

CZĘŚĆ III

Art. 46.

Niniejsza kon­wencja będzie otwarta do pod­pisa­nia przez wszys­tkie państwa.

Art. 47.

Niniejsza kon­wencja podlega raty­fikacji. Doku­menty raty­fika­cyjne składane będą u Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjednoczonych.

Art. 48.

Każde państwo będzie mogło przys­tąpić do niniejszej kon­wencji. Doku­menty przys­tąpi­enia będą składane u Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjednoczonych.

Art. 49.

1. Niniejsza kon­wencja wejdzie w życie(4) trzy­dzi­estego dnia, licząc od daty złoże­nia u Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjed­noc­zonych dwudzi­estego doku­mentu raty­fika­cyjnego lub przystąpienia.

2. W sto­sunku do każdego Państwa, które dokona raty­fikacji lub przys­tąpi­enia do kon­wencji, po złoże­niu dwudzi­estego doku­mentu raty­fika­cyjnego lub przys­tąpi­enia, kon­wencja wejdzie w życie(5) trzy­dzi­estego dnia, licząc od daty złoże­nia przez dane Państwo swo­jego doku­mentu raty­fika­cyjnego lub przystąpienia.

Art. 50.

1. Każde Państwo-Strona może zapro­ponować poprawkę i wnieść ją do Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjed­noc­zonych. Sekre­tarz Gen­er­alny zako­mu­nikuje następ­nie o zapro­ponowanej poprawce Państwom-Stronom, łącznie z wnioskiem o wskazanie, czy są one za zwołaniem kon­fer­encji Państw-Stron, mającej na celu rozważe­nie i przeprowadze­nie głosowa­nia nad propozy­cją. W przy­padku gdy w ciągu czterech miesięcy od daty takiego powiadomienia co najm­niej jedna trze­cia Państw-Stron wypowie się za zwołaniem takiej kon­fer­encji, Sekre­tarz Gen­er­alny zwoła taką kon­fer­encję pod aus­pic­jami Nar­o­dów Zjed­noc­zonych. Każda poprawka przyjęta więk­szoś­cią głosów Państw-Stron obec­nych i biorą­cych udział w głosowa­niu podle­gać będzie zatwierdze­niu przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjednoczonych.

2. Poprawka przyjęta w sposób zgodny z ustępem 1 niniejszego artykułu wchodzi w życie po zatwierdze­niu przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych i przyję­ciu więk­szoś­cią dwóch trze­cich Państw-Stron.

3. Poprawka, po wejś­ciu w życie, będzie miała moc wiążącą dla tych Państw-Stron, które się za nią opowiedzi­ały; pozostałe Państwa-Strony nato­mi­ast obow­iązują nadal postanowienia kon­wencji oraz wszelkie wcześniejsze poprawki, jeśli zostały one przez te Państwa przyjęte.

Art. 51.

1. Sekre­tarz Gen­er­alny Nar­o­dów Zjed­noc­zonych będzie przyj­mować oraz rozsyłać do wszys­t­kich Państw-Stron tek­sty zas­trzeżeń doko­nanych przez Państwa pod­czas raty­fikacji lub przystąpienia.

2. Nie będzie dopuszczalne zas­trzeże­nie pozosta­jące w sprzeczności z przed­miotem i celem niniejszej konwencji.

3. Zas­trzeże­nie może zostać wyco­fane w dowol­nym cza­sie w drodze noty­fikacji tego faktu, złożonej na ręce Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjed­noc­zonych, który następ­nie powiadomi o tym wszys­tkie Państwa-Strony kon­wencji. Taka noty­fikacja odniesie skutek w dniu otrzy­ma­nia jej przez Sekre­tarza Generalnego.

Art. 52.

Państwo-Strona może wypowiedzieć kon­wencję w drodze pisem­nej noty­fikacji złożonej na ręce Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjed­noc­zonych. Wypowiedze­nie nabiera mocy po upły­wie jed­nego roku od daty przyję­cia noty­fikacji przez Sekre­tarza Generalnego.

Art. 53.

Depozy­tar­iuszem niniejszej kon­wencji jest Sekre­tarz Gen­er­alny Nar­o­dów Zjednoczonych.

Art. 54.

Ory­gi­nał niniejszej kon­wencji, którego tek­sty sporząd­zone w językach ang­iel­skim, arab­skim, chińskim, fran­cuskim, hisz­pańskim oraz rosyjskim są jed­nakowo aut­en­ty­czne, zostanie zde­ponowany u Sekre­tarza Gen­er­al­nego Nar­o­dów Zjednoczonych.

Na dowód czego niżej pod­pisani pełnomoc­nicy, w należyty sposób upełnomoc­nieni przez swe Rządy, złożyli pod­pisy pod niniejszą konwencją.

Po zaz­na­jomie­niu się z powyższą kon­wencją w imie­niu Rzeczy­pospo­litej Pol­skiej oświad­czam, że:

- została ona uznana za słuszną w całości,

- jest ona przyjęta, raty­fikowana i potwierd­zona, z zas­trzeże­ni­ami wskazanymi w załączniku do niniejszego aktu,

- będzie ona niezmi­en­nie zachowywana.

Na dowód czego wydany został akt niniejszy, opa­tr­zony pieczę­cią Rzeczy­pospo­litej Polskiej.

Dano w Warsza­wie dnia 30 kwiet­nia 1991 r.

Prezy­dent Rzeczy­pospo­litej Pol­skiej: L. Wałęsa

L. S.

Min­is­ter Spraw Zagranicznych: K. Skubiszewski

Załącznik

Zas­trzeże­nia:

Raty­fiku­jąc Kon­wencję o prawach dziecka, przyjętą przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych dnia 20 listopada 1989 r., Rzecz­pospolita Pol­ska w opar­ciu o postanowienia artykułu 51 ustęp 1 tej kon­wencji zgłasza następu­jące zastrzeżenia:

- W odniesie­niu do artykułu 7 kon­wencji: Rzecz­pospolita Pol­ska zas­trzega, że prawo dziecka przys­poso­bionego do poz­na­nia rodz­iców nat­u­ral­nych będzie podle­gało ogranicze­niu poprzez obow­iązy­wanie rozwiązań prawnych umożli­wia­ją­cych przys­pos­abi­a­ją­cym zachowanie tajem­nicy pochodzenia dziecka.

- O granicy wieku, od której dopuszczalne jest powoły­wanie do służby wojskowej lub podob­nej oraz uczest­nictwo w dzi­ała­ni­ach zbro­jnych, rozstrzyga prawo Rzeczy­pospo­litej Pol­skiej. Granica ta nie może być niższa niż przewidziana w artykule 38 konwencji.

Deklaracje:

- Rzecz­pospolita Pol­ska uważa, że wyko­na­nia przez dziecko jego praw określonych w kon­wencji, w szczegól­ności praw określonych w artykułach od 12 do 16, dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzi­ciel­skiej, zgod­nie z pol­skimi zwycza­jami i trady­c­jami doty­czą­cymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną.

- W odniesie­niu do artykułu 24 ustęp 2 lit­era f) kon­wencji Rzecz­pospolita Pol­ska uważa, że porad­nictwo dla rodz­iców oraz wychowanie w zakre­sie planowa­nia rodziny powinno pozostawać w zgodzie z zasadami moralności.