Nikt z nas nie urodził się idealny i w pełni ukształtowany. Każdy, zanim dorósł, popełnił wiele błędów. Potrafił się na nich wiele nauczyć. Prawdziwa wiedza musi być poparta doświadczeniem, praktyką. A zdobywanie doświadczeń wiąże się także z eksperymentowaniem, poszukiwaniem i… popełnianiem błędów. Nie można nauczyć się wszystkiego z książek.
Każdy z nas ma prawo do błędów. Mimo, że nie znajdziemy takiego zapisu w żadnym dokumencie prawa międzynarodowego ani krajowego, to jednak każdy z nas czuje, że jest to coś, co się nam należy. Potwierdzenie tego można znaleźć nawet w przysłowiach: „Każdy uczy się na własnych błędach”, „Nie od razu Rzym zbudowano”, „Błędów nie popełniają tylko Ci, którzy nic nie robią”, „Czasami trzeba się przewrócić, by się nauczyć”, „Jeżeli nie przyznajesz się do błędu, to popełniasz błąd drugi”.
Warto mieć świadomość swoich praw. Warto mieć poczucie bezpieczeństwa, swobodę eksperymentowania, poszukiwania. Na tym polega prawdziwa wolność.
Każdy dokonuje swoich wyborów — czasem dobrych, czasem złych i ma do tego prawo. Każdy ponosi także konsekwencje swoich czynów. Na tym polega prawdziwa odpowiedzialność. Niestety — za błędy trzeba płacić!
Skąd się wzięło takie prawo?
Czy analizując dokumenty definiujące prawa dziecka, można bezpośrednio doszukać się w nich prawa do popełniania błędów? Jeśli tak, to z jakich artykułów można je wyprowadzić?
Pierwsze na myśl przychodzi prawo do rozwoju, prawo do nauki. Każdy ma prawo zdobywać informacje, próbować różnych aktywności, podejmować wyzwania, realizować się w różnych dziedzinach życia. Prawo to gwarantuje dzieciom art. 28 i 29 Konwencji o Prawach Dziecka. W Konwencji o Prawach Dziecka możemy znaleźć także inne artykuły wiążące się z prawem do popełniania błędów: prawo do posiadania własnych poglądów — (art. 12), prawo do informacji, wolność wypowiedzi (art. 13), swoboda myśli sumienia i wyznania (art. 14).
Ale w prawie do popełniania błędów jest coś więcej, coś co bezpośrednio wynika z ludzkiej przyrodzonej godności zapisanej w zasadach ogólnych Konwencji. Godność jest czymś przyrodzonym, co człowiek ma od urodzenia. Godności nie można się zrzec ani nikogo jej pozbawić. Zasada ta jest zapisana także w art. 30 Konstytucji RP:
Art. 30
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
Zasada ta obowiązuje w każdych okolicznościach — nawet jeżeli ktoś popełnił poważne przestępstwo, nie można go poniżać i urażać jego godności. Z ludzkiej przyrodzonej godności wynika wiele naszych praw. Jednym z nich jest prawo do samostanowienia, do decydowania o sobie. Oznacza to, że mamy prawo decydować o sobie. Mamy prawo więc podejmować decyzje i inni powinni to uszanować — nawet wtedy, gdy się z naszymi decyzjami nie zgadzają się i uważają je za błędne. Zasady ogólne praw człowieka zakładają, że każdy ma swoje zasady, sumienie i wolną wolę — sam decyduje o sobie w zgodzie ze swoimi zasadami i inni powinni to uszanować.
Z pojęciem wolności (a tym samym także z prawem do popełniania błędów) wiąże się termin „odpowiedzialność”. Dokonując wyborów, podejmując różne działania, wyrażając swoje poglądy musimy mieć na uwadze to, aby nie ograniczać praw innych osób, nie naruszać niczyich dóbr ani nie naruszać porządku publicznego i ładu społecznego. Wolno nam zatem dokonywać różnych wyborów, nawet błędnych, o ile nie naruszamy tym praw innych osób. Czasami jednak zdarza się nam naruszyć czyjeś prawa i wtedy musimy pamiętać o konsekwencjach, czyli ponieść odpowiedzialność za swoje działania.
Każdy człowiek, dziecko także, ma prawo do decydowania o sobie. W przypadku dziecka prawo to powinno być dostosowane do wieku dziecka, z poszanowaniem władzy rodzicielskiej. Rodzice mają prawo podejmowania decyzji w imieniu dziecka w różnych sytuacjach, ale powinni też w każdej sytuacji, gdy to tylko możliwe, dawać mu wolność wyboru, podejmowania decyzji.
Maciek z redakcji Strefy
